Ινστιτούτο Εκπαίδευσης & Επιμόρφωσης Μελών Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας Α.Ε.

Τρίζουν τα θεμέλια του κατασκευαστικού κλάδου

Λεπτομέρειες

Δημοσιεύτηκε στις Δευτέρα, 07 Νοεμβρίου 2011 09:31

Μειωμένο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων, καθυστερήσεις στις πληρωμές εκτελεσθέντων έργων, αλλά και χαμηλές ταχύτητες στην εφαρμογή των Κοινοτικών προγραμμάτων όπως το ΕΣΠΑ, αποτελούν τις πληγές για τον κατασκευαστικό κλάδο, που υφίσταται εδώ και χρόνια τις συνέπειες της κρίσης.
ΟΙ ΜΕΛΕΤΗΤΕΣ
Σε εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση βρίσκεται ο κλάδος των μελετητών, ο οποίος αντιμετωπίζει οξύτατα προβλήματα, μέσα στο γενικότερο κλίμα της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, που πλήττει τη χώρα. Ο Σύνδεσμος Ελληνικών Εταιρειών - Γραφείων Μελετών, που γίνεται καθημερινά αποδέκτης και κοινωνός των προβλημάτων των μελετητικών επιχειρήσεων, καταβάλλει σύντονες προσπάθειες προώθησης των αιτημάτων του κλάδου και άμβλυνσης των προβλημάτων που έχουν δημιουργηθεί. Ωστόσο, οι μελετητικές εταιρείες βλέπουν τον κύκλο εργασιών τους να συρρικνώνεται διαρκώς, την υλοποίηση των προγραμμάτων του ΕΣΠΑ να καρκινοβατεί, προκηρύξεις νέων μελετών να μην γίνονται κι όταν γίνονται να... ακυρώνονται, το Δημόσιο να εφαρμόζει σιωπηρά συστηματική επιβράδυνση πληρωμών και τις προσπάθειες για άνοιγμα στο εξωτερικό να γίνονται πιο επίπονες.
Οπως αναφέρει στο «Κέρδος» ο πρόεδρος του ΣΕΓΜ κ. Π. Πετρακόπουλος, η κατάσταση στον κλάδο είναι κρίσιμη, καθώς, αν και η ύφεση φτάνει το 6%, στον μελετητικό κλάδο αγγίζει το 50%, ενώ και η ελάττωση του προσωπικού το 35%. Ειδικά για το θέμα της μείωσης του προσωπικού, υποστηρίζει ότι «στον κλάδο μας αυτό στοιχίζει ακόμη περισσότερο, γιατί το προσωπικό είναι απόλυτα εξειδικευμένο και κάθε ελάττωση αποτελεί για κάθε επιχείρηση μείωση μιας προστιθέμενης αξίας, που, δυστυχώς, δεν είναι εύκολο να αντικατασταθεί στο μέλλον».
Μέχρι τώρα οι εταιρείες έχουν απορροφήσει ένα μέρος της κρίσης, όμως, το μέλλον δεν διαγράφεται αίσιο, καθώς, σύμφωνα με τον κ. Πετρακόπουλο, «στο εσωτερικό δεν υπάρχει καμία αναπτυξιακή πολιτική και η αγορά έχει διαλυθεί, ενώ και στις εξωτερικές αγορές καταγράφεται μεγάλη έλλειψη αξιοπιστίας προς τις ελληνικές επιχειρήσεις, αφού ούτε οι εγγυητικές επιστολές από τις τράπεζες δεν γίνονται δεκτές».
Την ίδια ώρα, το ΕΣΠΑ «καρκινοβατεί», με τις μελέτες, που αποτελούν και τον ακρογωνιαίο λίθο, να μην προκηρύσσονται ή να είναι ελάχιστες αυτές που φτάνουν σε προκήρυξη. Πρόβλημα αποτελεί και η Εγνατία Οδός ΑΕ, που λειτουργεί σαν εθνικός μελετητής, παίρνοντας ένα μεγάλο κομμάτι τής, έτσι κι αλλιώς, μικρής πίτας. Αλλά και οι μελέτες που προκηρύσσονται δημιουργούν διλήμματα στους μελετητές, που δεν ξέρουν αν πρέπει να τις αναλάβουν, αφού οι οφειλές του δημόσιου τομέα προς τις επιχειρήσεις παραμένουν. Μάλιστα το χρέος ξεπερνά αισθητά το 50% του ετήσιου τζίρου του κλάδου, ενώ υπάρχουν περιπτώσεις εταιρειών για τις οποίες το χρέος φτάνει ακόμη και το 100% του τζίρου τους.
ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ;
«Για να βελτιωθεί η κατάσταση, απαιτείται διαφορετική λειτουργία του δημόσιου τομέα», υποστηρίζει ο πρόεδρος του ΣΕΓΜ και εξηγεί: «Σήμερα επιχειρείται οριζόντια μείωση του δημόσιου τομέα, δηλαδή ελάττωση του αριθμού του προσωπικού, πρακτική που, όμως, είναι λανθασμένη. Αντίθετα, πρέπει να γίνει κάθετη μείωση, δηλαδή ελάττωση των αρμοδιοτήτων, ώστε να μεταβιβαστούν κάποιες αρμοδιότητες και στον ιδιωτικό τομέα και να υπάρξει αντικείμενο και γι' αυτές».
Δυστυχώς, όμως, η γραφειοκρατία παραμένει. Ο κ. Πετρακόπουλος χρησιμοποιεί ένα συγκεκριμένο παράδειγμα, που αφορά τον διαγωνισμό για τις μελέτες των βιοκλιματικών αναπλάσεων των πόλεων, που έχει προκηρύξει το υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Στο πλαίσιο αυτό, υπάρχει ένας δήμος που επιθυμεί να εντάξει μα μελέτη, ωστόσο, ακόμη δεν έχουν ολοκληρωθεί οι όροι της σύμβασης, αν και η προθεσμία λήγει σε περίπου 20 ημέρες. «Αποδεικνύεται δηλαδή, ότι ακόμη και ο φορέας που επιθυμεί να αλλάξει το σύστημα και να επιταχύνει τους ρυθμούς, δεν μπορεί να το κάνει στην πράξη», αναφέρει ο πρόεδρος του ΣΕΓΜ.
Στο κόκκινο οι κατασκευαστικές επιχειρήσεις
Δραματικές συνθήκες για τον κατασκευαστικό κλάδο καταγράφει μελέτη που πραγματοποίησε ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Ανωνύμων, Περιορισμένης Ευθύνης και Προσωπικών Τεχνικών Εταιρειών. Σύμφωνα με τα στοιχεία, από το 2004 έως σήμερα 158 εταιρείες έχουν βάλει λουκέτο και ο αριθμός των εργοληπτικών εταιρειών από 7η έως και 3η τάξη, μειώθηκε κατά 22,2%, από 712 σε 554. Ειδικά σε ό,τι αφορά τις μεγαλύτερες εταιρείες της 7ης τάξης, από 14 περιορίστηκαν σε 9 καταγράφοντας μείωση κατά 35,7%. Ωστόσο, η μείωση του αριθμού δεν σήμανε και καλύτερες συνθήκες για όσες απέμειναν. Είναι ενδεικτικό ότι ενημερότητα πτυχίου δεν διαθέτουν σήμερα 88 από τις 554 εταιρείες, δηλαδή ποσοστό 15,9%.
Ενδεικτική της κατάστασης που επικρατεί είναι και η μέση τιμή του κύκλου εργασιών που διαχρονικά παρουσιάζει σημαντική μείωση, η οποία οδηγεί στο συμπέρασμα «κάθε πέρυσι και καλύτερα». Και συγκεκριμένα: Από τα 13,4 εκατ. ευρώ που ήταν ο μέσος τζίρος το 2008, έφτασε τα 11,8 εκατ. το 2009, παρουσιάζοντας μείωση κατά 11,3% και τα 10,1 το 2010 με μείωση κατά 15,3%.
Αλλά και μία εικόνα που αποτελεί «καθρέφτη» της κατάστασης είναι η συστηματική μείωση του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων (ΠΔΕ) από το 5,4% του ΑΕΠ το 2000, στο 3,2% το 2011.
Οπως επισημαίνεται στη μελέτη του ΣΑΤΕ, «έχει γίνει αντιληπτό πλέον και από όλους ότι η περικοπή του ΠΔΕ για τη μείωση του ελλείμματος, μέθοδος που συστηματικά ακολουθείται τα τελευταία χρόνια, είναι μία ιδιαίτερα επιβλαβής για την ανάπτυξη της οικονομίας επιλογή, αφού η μείωση του ΑΕΠ, που τελικώς επιφέρει, είναι και μεγάλη και μόνιμη και μάλιστα για μακρά περίοδο με τελικό αποτέλεσμα το αντίθετο από τον στόχο, αντί να δοθεί βάρος στην περιστολή των δαπανών της δημόσιας κατανάλωσης».
Από τη διαχρονική εξέταση του απόλυτου μεγέθους του ΠΔΕ αξίζει να σημειωθεί:
- Η σημαντική μείωσή του κατά 21% το 2005/2004, από 9,5 δισ. ευρώ σε 7,5 δισ. ευρώ καθώς και
- Η αντιστροφή της αυξητικής πορείας του ΠΔΕ μετά το 2008, οπότε και σε απόλυτη τιμή σημειώνει το μέγιστο της περιόδου 9,6 δισ. ευρώ. Οι διαδοχικές μειώσεις ως αποτέλεσμα της δημοσιονομικής κρίσης στη χώρα έχουν οδηγήσει το μέγεθος κοντά στα χαμηλότερα επίπεδα της περιόδου, 7,55 δισ. ευρώ το 2011 και 7,7 δισ. ευρώ το 2012.
Η επιλογή της υστέρησης του ρόλου των δαπανών για έργα υποδομών του ΠΔΕ συνεπάγεται και μειωμένη απορροφητικότητα πόρων από την Ευρωπαϊκή Ενωση, αλλά και καθυστέρηση στη δημιουργία, βελτίωση και συντήρηση υποδομών, η οποία με τη σειρά της μεταφράζεται σε σημαντική επιβράδυνση της παραγωγικότητας της εργασίας και των ρυθμών ανάπτυξης της οικονομίας.
ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ
Με ζοφερά χρώματα περιγράφει την κατάσταση στον κλάδο των μηχανικών ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας κ. Χρ. Σπίρτζης.
«Η ύφεση είναι τόσο μεγάλη και δεν κουνιέται φύλλο», αναφέρει χαρακτηριστικά και αναφέρει το ανησυχητικό στοιχείο ότι «υπάρχουν ήδη πολλές αιτήσεις διαγραφής μηχανικών, οι οποίοι δεν μπορούν να καλύψουν ούτε τις ασφαλιστικές εισφορές τους». Ανησυχητικό είναι, επίσης, το γεγονός ότι οι νέοι επιστήμονες αναζητούν την τύχη τους στο εξωτερικό. «Πολλά νέα παιδιά, για τα οποία η χώρα έχει επενδύσει για να σπουδάσουν και να αποκτήσουν εμπειρία κάνουν κινήσεις για άλλες χώρες και μάλιστα, όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά και πιο μακριά, όπως στον Καναδά και την Αυστραλία». Χάνεται, δηλαδή, το εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό.
Αλλά και οι ρυθμίσεις για τους ημιυπαίθριους και τα αυθαίρετα δεν έδωσαν στον κλάδο την ανάσα που περίμενε. Και για τα αυθαίρετα μπορεί να είναι ακόμη νωρίς και τον πρώτο μήνα να έχουν δηλωθεί περίπου 30.000 ακίνητα, για τους ημιυπαίθριους, όμως, όλοι περίμεναν μεγαλύτερη συμμετοχή. «Αυτό είναι αποτέλεσμα της γενικότερης οικονομικής κατάστασης. Πώς να πάει ένας πολίτης να δηλώσει το αυθαίρετο, όταν δεν έχει χρήματα για βασικότερες ανάγκες του; Γι' αυτό και ζητάμε να δοθεί περαιτέρω παράταση για τις ρυθμίσεις αυτές», επισημαίνει ο πρόεδρος του ΤΕΕ.
ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΛΑΔΟ;
Σύμφωνα με τον κ. Σπίρτζη, αυτό εξαρτάται από δύο παράγοντες. Αφενός πρέπει να δούμε τι θα γίνει με το πολιτικό σύστημα της χώρας. Αφετέρου πρέπει να υπάρξει ένα συγκεκριμένο σχέδιο για αναπτυξιακή τροχιά, κάτι που δεν έχει φανεί από καμία πολιτική δύναμη. «Δεν φτάνει να μας πει κάποιος πολιτικός ότι θέλουμε ανάπτυξη, πρέπει και να παρουσιάσει αναλυτικό σχέδιο για το πώς θα το κάνει και με ποια μέτρα. Δυστυχώς, όμως, μέχρι τώρα μόνο το επικαλούνται οι πολιτικές δυνάμεις χωρίς να αναφέρουν λεπτομέρειες», λέει χαρακτηριστικά.
ΜΠΟΡΕΙ, Η ΧΩΡΑ ΝΑ ΞΕΠΕΡΑΣΕΙ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ;
«Αν υπάρξει άμεσα ένα πολύ γενναίο σχέδιο για τις υποδομές, μπορεί να τονωθεί η αγορά των κατασκευών», αναφέρει ο πρόεδρος του ΤΕΕ. «Κι αυτό γιατί, όταν ένα τεχνικό, μελετητικό ή εργοληπτικό γραφείο εργάζεται, δημιουργεί πολλαπλάσιο όφελος για πολλούς κλάδους. Και δεν ανακαλύπτουμε κάτι καινούργιο. Ιστορικά, όλες οι χώρες, όπως και η Ελλάδα, αντιμετώπισαν την κρίση με ένα ευρύ πρόγραμμα υποδομών».
Μάλιστα, κατά τον κ. Σπίρτζη, κάτι τέτοιο είναι σήμερα ακόμη πιο εύκολο, αφού μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, ενώ έχει τελειώσει και η εποχή που εξαγγέλλονται δράσεις και έργα χωρίς να εντάσσονται σε ένα γενικότερο προγραμματισμό. Οσον αφορά το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων, το οποίο έχει μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ο πρόεδρος του ΤΕΕ έχει μόνο να προσθέσει: «Ας εφαρμοζόταν, τουλάχιστον, και αυτό όπως προβλέπεται...».
Την ίδια ώρα και το ΕΣΠΑ παρουσιάζει καθυστερήσεις, αν και έχει προβλεφθεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση ότι μπορεί το 95% του προϋπολογισμού ενός έργου να καλύπτεται από Κοινοτικά κονδύλια και η χώρα να καταθέτει μόλις το 5% ως εθνική συμμετοχή. Αλλά και τα συγχρηματοδοτούμενα έχουν «κολλήσει» και παραμένει ακόμη ασαφές τι πρόκειται να γίνει και αν θα προχωρήσουν ή όχι οι εργασίες ολοκλήρωσής τους.
«Ο τεχνικός κόσμος βρίσκεται σε αδιέξοδο», επισημαίνει ο κ. Σπίρτζης. «Και δεν μετράμε μόνο τις άμεσες συνέπειες. Σημαντικός αρνητικός παράγοντας είναι και το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις βάζουν λουκέτο και μαζί χάνεται η τεχνογνωσία που αποκτήθηκε τα προηγούμενα χρόνια με τα μεγάλα έργα υποδομής και τα Ολυμπιακά έργα. Και δυστυχώς, αυτή η τεχνογνωσία δεν μπορεί να ανακτηθεί εύκολα».
Υπάρχει όμως και η αισιόδοξη ματιά για το μέλλον από τον πρόεδρο του ΤΕΕ. «Θεωρούμε ότι πολύ εύκολα μπορούμε να βγούμε από το τούνελ αν υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο και εθνική συνεννόηση για την εφαρμογή του» υποστηρίζει και εξηγεί: «Πρέπει να είναι οργανωμένο σχέδιο και όχι επικοινωνιακού τύπου ανακοινώσεις. Και τότε η χώρα έχει και το έμψυχο δυναμικό και τις δυνατότητες για να βγει από την κρίση»

ΒΙΚΥ ΣΑΝΤΟΡΙΝΑΙΟΥ

Tags: Κατασκευές | Κρίση